Zdalne nauczanie – Jak wspierać uczniów, żeby mogli się  efektywnie uczyć?
 
Refleksje Anny Szulc, nauczycielki matematyki ze Zduńskiej Woli.

Od trzech miesięcy uczenie uczniów i uczenie się uczniów realizowane  jest w warunkach, których wcześniej nie było i których nikt nie przewidział. Z dnia na dzień szkolna rzeczywistość przeniosła się ze szkolnej sali do domów uczniów i nauczycieli. Trzymiesięczny okres  realizowania zadań edukacyjnych w nowych warunkach daje możliwość poznania, na ile metody pracy w szkole zdalnej sprawdziły się, na ile z efektów zadowoleni są uczniowie i na ile nauczyciele?

Ocena sytuacji jest ważna z kilku powodów. Po pierwsze, warto być refleksyjnym, bo być może warunki pracy zdalnej będą warunkami szkoły przyszłości. Po drugie, zdarzyła się niepowtarzalna możliwość przyjrzenia się, na ile polska szkoła jest przygotowana do realizowania zadań edukacyjnych (nie tylko zdalnie) w rzeczywistym współczesnym świecie i na ile metody pracy sprzed pandemii są metodami efektywnej nauki ucznia i satysfakcjonującej pracy nauczyciela.

Myślenie o tym ułatwia fakt, że od marca br. to my, nauczyciele, staliśmy 
się uczniami. W krótkim czasie zmuszeni byliśmy dostosować się do zdalnej rzeczywistości i poczuć się w roli ucznia. Jako uczniowie nie chcielibyśmy być oceniani w skali ocen szkolnych i by nasze noty służyły do tworzenia rankingów, porównań. Potrzebowaliśmy i potrzebujemy wsparcia, prawa do błędu i uczenia się na nim. Myślę, że nie chcielibyśmy pisać klasówek, być wyrywanymi do udzielania oczekiwanej odpowiedzi podlegającej ocenie. Myślę też, że trudno nie zgodzić się z faktem, że dużym ułatwieniem dla nauczyciela w tym niełatwym doświadczeniu jest życzliwość ze strony naszych uczniów i ich rodziców. 

W czasie zdalnej nauki zmieniła się też rola i możliwości uczniów. W  warunkach braku kontaktów osobistych łatwiej uczniowi stosować strategie do osiągnięcia zamierzonego celu. Poprzez samodzielnie zorganizowaną pracę zespołową, skorzystanie z zasobów internetu, możliwe jest osiąganie oceny cyfrowej, pozycji w rankingu i nie musi być to efekt zaliczenia wyuczonej wiedzy, oczekiwanej według standardów pracy sprzed pandemii. Praca online daje też zapytanemu zdalnie uczniowi możliwość uniknięcia konieczności udzielenia odpowiedzi, daje możliwość zatuszowania braku zaangażowania i efektów braku systematycznej pracy.

Zamiana ról uczeń – nauczyciel i stosowanie metod pracy sprzed 
pandemii może być powodem braku postępów w procesie uczenia się ucznia, ale też może być powodem poczucia straconego czasu i zmarnotrawionego zaangażowania w pracę zdalną nauczyciela.

Dlatego warto refleksyjnie przemodelować swoje oczekiwania, ale
przede wszystkim metody pracy, by praca była efektywna i dawała poczucie satysfakcji zarówno nauczycielowi, jak i uczniowi.

Organizacja efektywnego procesu uczenia się ucznia wymaga 
wypracowania tego, co pozwoli współtworzyć ten proces. Zainteresowanie przedmiotem, poziom wiedzy ucznia, umiejętność jej stosowania, chęć pokonywania napotkanych trudności, nie jest wprost proporcjonalne do liczby wystawionych ocen, liczby sprawdzianów, klasówek. Wręcz przeciwnie, powielanie dwustuletnich metod pracy jest nie tylko nieefektywne, niekorzystne społecznie, ale przede wszystkim nie wspiera ani ucznia ani nauczyciela.

Zasadami wspierającymi edukację są:

- umiejętność komunikowania się,
- dobre, wspierające relacje,
- wspólnie wypracowane warunki do współpracy,
- wspólnie wypracowane warunki do współodpowiedzialności,
- wzajemne zaufanie,
- wzajemna otwartość na potrzeby,
- dostosowanie czasu, tempa pracy, oczekiwań do możliwości  ucznia 
- ocenianie wspierające, będące informacją zwrotną, nie cyfrową  oceną, 
- traktowanie błędu, jako naturalnego etapu zdobywania wiedzy,
- rezygnacja z „rozliczeń”,
- rezygnacja z nagród i kar,
- praca w oparciu o motywację wewnętrzną,
- współpraca trójstronna uczeń – nauczyciel - rodzic.

Jednym z elementów, który powielany przez dziesiątki lat nie ułatwia  spełnienia założeń efektywnej edukacji, również zdalnej, jest podejście do pracy własnej ucznia. Przerabianie podręcznika, wszystkich zadań w tym samym czasie dla każdego ucznia, realizacja podstawy programowej, przez lata były zasadniczą formą wywiązywania się ze swoich zadań nauczyciela. Takie podejście nauczyciela bywa powodem trudności dla wielu uczniów i powodem zachęcającym do stosowania strategii w celu uniknięcia kary, doświadczania nieprzyjemnych doznań, porównań, braku szansy na sukces. 

Wiedza przedmiotowa i efektywne uczenie się nie polega na odhaczaniu  wykonanych zadań i poleceń, na zaliczaniu wyuczonych treści, na pracy w myśl zasady 3xz (zakuć – zdać – zapomnieć), tym bardziej w czasach powszechnego dostępu do wiedzy. Uczenie się jest procesem i to dla każdego ucznia jego procesem. Efektywna praca własna i posiadana wiedza z danego zakresu jest wynikiem wypracowanym przez ucznia w warunkach dostosowanych do możliwości, potrzeb i zdolności  indywidualnych ucznia, w warunkach, w których nauczyciel jest osobą towarzyszącą, wspierającą i motywującą.

Dlatego bardzo ważne jest, by:
 
- wiedza, którą uczeń ma posiąść, była przekazana w przyjaznych  warunkach, z możliwością zadawania pytań, bez poczucia niepokoju, obaw, gdy czegoś nie rozumie, 
- efektywnie wykorzystywać czas nauki, a tym samym nie  zniechęcać ucznia do nauki i nie zachęcać do poszukiwania nieetycznych zachowań, 
- zakres i ilość przekazywanej wiedzy nie zniechęcały ucznia, a  raczej zachęcały i motywowały do działania z poczuciem możliwości osiągnięcia sukcesu na miarę jego realnych możliwości, 
- uczeń dostał od nauczyciela tyle czasu, ile potrzebuje, aby  zrozumieć i utrwalić materiał, którego się uczy i co w naturalny sposób, ale nie dla każdego taki sam, wymaga przetworzenia, by móc z tej wiedzy korzystać, 
- uczeń miał poczucie bezpieczeństwa, że nie zostanie  skrytykowany, porównany, nawet wtedy, gdy zapyta o rzecz oczywistą, 
- ocena bieżąca była informacją zwrotną (zgodnie z prawem  oświatowym), 
- uczeń miał ludzi wokół siebie ludzi – nauczyciela, koleżanki/ kolegów, na których współpracę i otwartość może liczyć, 
- uczeń miał wybór, co do zakresu i liczby wykonywanych zadań,  przykładów, 
- uczeń współtworzył warunki współpracy, realizował je w poczuciu  współodpowiedzialności, wzajemnego szacunku i zaufania, 
- uczeń miał wpływ na wybór poziomu wymagań, co do zakresu  wiedzy i możliwość uzyskiwania sukcesu na każdym etapie jej zdobywania, 
- uczeń we współpracy z nauczycielem oceniał swoje postępy, swoje  możliwości, zaangażowanie w proces uczenia się. 

Efektywna praca własna ucznia nie różni się od efektywnej pracy  człowieka dorosłego. Potrzebna jest motywacja wewnętrzna,  dostrzeganie sensu pracy, którą należy wykonać oraz wsparcie w pokonywaniu napotkanych trudności. Ważne jest poczucie odpowiedzialności, lojalności wobec tych, którzy ją zlecają. Celem  efektywnej pracy nie jest cyfra ani pozycja w rankingu. Celem jest możliwość osiągania sukcesu bez odnoszenia go do innych, poczucie zadowolenia i satysfakcji z tego, co sami robimy.

                                                                                                                                                                     Anna Szulc

Media Społecznościowe

Fundacja Budząca się Szkoła

ul. Storczykowa 4
87-134 Stary Toruń

NIP 8792711145
KRS 0000776838
REGON 382841284

 

Nasze dokumenty

Statut Fundacji

Polityka prywatności